تبلیغات
تربیت مقدس - اهداف وآثار انقلاب اسلامی ایران
 
تربیت مقدس
بسم الله الرحمن الرحیم
 
 

اهداف وآثار انقلاب اسلامی ایران ( بهمن 57 ):

براى درك عمیق و علمى اهمیت این آثار و نتایج، باید شرایط و فضاى داخلى و بین‏المللى زمان رخداد انقلاب را ترسیم كرد و آن را بازشناخت. گرچه در این مجال نمى‏توان به تفصیل به تبیین این شرایط پرداخت، ولى باید اشاره كرد كه انقلاب‏اسلامى ما، درخشش نور معنویت، عدالت، آزادى، استقلال و بازگشت به اسلام بود كه در حاكمیت مطلق ماده‏گرائى وحاكمیت سرمایه‏دارى غربى و سوسیالیسم شرقى به وقوع پیوست. در حالى كه استبداد وابسته و فاسد داخلى و نظام دوقطبى‏بین‏المللى، مجال هیچ حركت مردمى اصیل و آزادیخواهانه را باقى نگذاشته بود، معجزه انقلاب اسلامى به وقوع پیوست. لذابراى بررسى و ارزیابى علمى آثار انقلاب باید به مقایسه پیامدهاى انقلاب با شرایط پیش از آن پرداخت تا ارزش و اهمیت‏گام‏هاى طى شده، روشن شود.

اهداف انقلاب اسلامى: حداقلى یا حداكثرى؟

هیچ‏كس انكار نمى‏كند كه بنا بر تعریف حداقلى از انقلاب، انقلاب اسلامى ایران یك انقلاب كاملا موفق بوده است، زیرادر تعریف حداقلى از انقلاب، هر شورش مردمى كه به تحول در ساخت قدرت بیانجامد، انقلاب خوانده مى‏شود.( 1 )و روشن‏است كه انقلاب اسلامى ایران در سال 57، رژیم شاهنشاهى و خاندان پهلوى را ساقط كرد و نظام سیاسى نوینى برپا نمود. بخصوص كه در نظام نوین، هیچ اثر و رد پایى از نخبگان سیاسى حاكم در رژیم سابق به چشم نمى‏خورد و این دگرگونى وفروپاشى بنحو كاملى انجام گرفت. ساختارها و نهادهاى امنیتى، نظامى و سیاسى رژیم سابق، یا كلا از بین رفت و یادستخوش تحول و بازسازى اساسى قرار گرفت. بنابراین در چارچوب تعریف حداقلى از انقلاب، دستاورد انقلاب كاملامنطبق با خواسته و هدف آن بوده است.

اما حقیقت این است كه اندیشه‏پردازان و رهبران انقلاب اسلامى ایران، هرگز به این حداقل، قانع نبودند و در تبیین اهداف‏و آرمان‏هاى انقلاب بسیار فراتر از آن مى‏اندیشیدند و توده مردم نیز به امید اهداف و آرمان‏هایى فراتر از سقوط رژیم پهلوى‏گام در میدان انقلاب نهادند. مى‏توان گفت كه انقلاب اسلامى، در چارچوب تعریف حداكثرى از انقلاب، شكل گرفت كه‏براساس آن، انقلاب عبارتست از: یك حركت مردمى در جهت تغییر سریع و بنیانى در ارزش‏ها و باورهاى مسلط، نهادهاى‏سیاسى، ساختارهاى اجتماعى، رهبرى، روش‏ها و فعالیت‏هاى حكومتى یك جامعه توأم با خشونت داخلى.( 2 )

اهداف اساسى انقلاب اسلامى:

انقلاب اسلامى سال 1357 نیز نه تنها براى ساقط كردن و فروپاشى رژیم پهلوى، كه بمنظور استقرار نظام سیاسى اسلام وبنا نهادن ساختارهاى اجتماعى، اقتصادى و فرهنگى نوین در چارچوب ارزش‏ها و احكام اسلامى شكل گرفت. بنابراین براى‏ارزیابى میزان انطباق دستاوردها و نتایج با اهداف و آرمان‏ها، باید از این دیدگاه به مسئله پرداخت.

اسلامى بودن انقلاب سال 57 ایران بدین معنى است كه: آرمان‏ها و اهداف نهائى این انقلاب، تحقق اهداف و آرمان‏هاى‏اسلام است. اسلام به عنوان یك دین جامع و كارآمد، همه عرصه‏هاى فردى و اجتماعى انسان را، متناسب با اهداف عالى‏خلقت او، كه رسیدن به مرتبه خلافت الهى و حركت در مسیر كمال مطلق است مد نظر قرار داده است. اصول كلى ساختارهاو ارزش‏هاى حاكم بر زندگى را، تبیین كرده است. همین دیدگاه درباره اسلام بود كه مبناى نظرى و اعتقادى انقلاب اسلامى راشكل مى‏داد.( 3 )اگر بخواهیم اهداف انقلاب اسلامى را فهرست كنیم، باید فهرستى از اهداف و آرمان‏هاى اجتماعى اسلام رادر عرصه‏هاى سیاسى، فرهنگى و اقتصادى ارائه دهیم.

عناوین برجسته و اساسى این فهرست عبارت است از:

استقرار عدالت به معنى گسترده و عمیق آن در عرصه‏هاى اقتصادى، سیاسى، قضایى، و

پرورش عقلى و فكرى افراد جامعه و رشد علمى در همه ابعاد مورد نیاز.

تربیت و رشد معنوى و ریشه‏دار شدن ارزش‏هاى اخلاقى و انسانى در افراد جامعه.

آبادانى و پیشرفت اقتصادى براى تأمین رفاه عمومى و ریشه‏كن شدن فقر و محرومیت.

احیاء و اجراى حدود و مقررات الهى براى زمینه‏سازى حیات معنوى و فضاى مناسب تعالى انسان.

گسترش اندیشه توحیدى و الهى در سطح جهان بمنظور آشنایى جهانیان با اندیشه‏ها و ارزش‏هاى متعالى اسلام.

و بالاخره، فراهم آوردن زمینه‏هاى مادى و معنوى سعادت دنیوى و اخروى افراد جامعه.

همین اهداف و آرمان‏ها است كه به عنوان وظایف اساسى دولت جمهورى اسلامى ایران در قانون اساسى، بیان‏شده است. 4

شرایط لازم براى تحقق اهداف انقلاب:

قطعا تحقق این اهداف كلان و بلند، مستلزم تمهیدات و مقدماتى است كه عدم توجه بدان، موجب بروز انتظارات وتوقعات دور از دسترس و غیرواقع‏بینانه مى‏گردد. آنچه براى تحقق این اهداف كلان ضرورى است، عبارت است از:

1 )چارچوب نظرى روشن و شفاف در مورد نگرش اسلامى به ابعاد وجنبه‏هاى مختلف جامعه و ارزش‏ها و روش‏هاى‏لازم‏الاتبا در جامعه اسلامى است.

2 )طراحى و تدوین نظام‏هاى قابل اجرا در عرصه‏هاى تربیتى، فرهنگى، اقتصادى، قضائى، سیاسى، و متناسب بااقتضائات و نیازهاى عینى و محدودیت‏ها و امكانات جامعه است.

3 )ایجاد ساختار كلان مطلوب و قوانین، قواعد و روش‏هاى متناسب با آن.

4 )تربیت نیروى انسانى كارآمد و كارساز براى اجرا و تحقق این اهداف.

پس از تمهید و آماده‏سازى این مقدمات، نوبت به تدوین برنامه‏هاى عملیاتى و اجرائى مناسب مى‏رسد كه فعالیت‏هماهنگ و متوازن مجموعه نیروها و بخش‏هاى دست‏اندركار امور جامعه را براى اجراى آن برنامه‏ها مى‏طلبد.

بدیهى است طى شدن این فرآیند، به سادگى و بدون چالش‏هاى نظرى و عملى و بكارگیرى شیوه آزمون و خطا، میسرنخواهد بود و تازه این در صورتى است كه جامعه در شرایط متعادل و طبیعى قرار داشته و موانع بیرونى و درونى مخالف ومتضاد با این فرایند، بر سر راه نباشد. اما این فرآیند از كجا مى‏تواند آغاز شود؟ آیا در زمان استقرار نظام شاهنشاهى و باوجود سلطه بیگانه بر كشور و حاكمیت استبدادى وابسته و فاسد رژیم پهلوى اساسا چنین فرآیندى قابل طرح است؟ آیانخبگان و علماء و روشنفكران متعهد و دلسوز فرصت و اجازه پیدا مى‏كنند كه این فرآیند را ارائه كنند؟ چه رسد به اینكه‏بخواهند بطور جدى و عملى، مقدمات اجراى آن را فراهم سازند در شرایط سال‏هاى قبل از 57 جامعه ما، بزرگ‏ترین وریشه‏دارترین مانعى كه بر سر راه آغاز این فرآیند قرار داشت، رژیم پهلوى و چارچوب سلطنت استبدادى بود، كه فروپاشى وسقوط آن، شرط لازم و البته نه تنها شرط كافى براى آغاز این فرآیند شمرده مى‏شد. بنابراین اولین گام انقلاب سال 57، كه‏بگونه‏اى اعجازآمیز و در اوج ناباورى دوست و دشمن به ثمر نشست، برداشتن بزرگ‏ترین مانع از سر راه فرآیند تحقق آرمان‏اساسى انقلاب بود.

اولین دستاورد مهم انقلاب:

اگر خواسته‏ها و وعده‏هاى اساسى انقلابیون و رهبران فكرى و سیاسى انقلاب را در دو دسته كلى وعده‏هاى آنى، عاجل وزودآمد و وعده‏هاى آتى، آجل و دیرآمد تقسیم كنیم، مى‏بینیم كه اولین خواسته عاجل توده مردم انقلابى كاملا و به سرعت‏تحقق پیدا كرد كه سقوط رژیم پهلوى بود. نگاهى به خاطرات سردمداران رژیم پهلوى و عناصر بیگانه حامى آنان و همچنین‏مرورى بر دیدگاه‏هاى شخصیت‏هاى برجسته انقلاب بویژه رهبر فقید و بنیانگذار انقلاب اسلامى، نشان مى‏دهد كه سقوطرژیم پهلوى تا چه اندازه براى‏همه مهم، اعجاب‏انگیز و غیرمنتظره بوده است.

البته از دیدگاه ما، این گام، تنها »رفع مانع« شمرده مى‏شود و گام نخست، ولى این دیدگاه، به هیچ‏وجه از اهمیت و ارزش آن‏نمى‏كاهد. فروپاشى رژیمى كه بر مبناى ریشه‏هاى چند صد ساله، بلكه 2500 ساله اندیشه و فرهنگ سیاسى شاه‏مدارانه‏شكل گرفته و با بیش از نیم قرن سابقه حكومت و تكیه بر حمایت‏ها و هدایت‏هاى فكرى و مادى بلوك غرب، پایه‏هاى خودرا مستحكم ساخته بود و به ظاهر، هیچ بحران سیاسى و اقتصادى و یا نظامى آن را تهدید نمى‏كرد، امر ساده‏اى نیست.

همین واقعیت است كه همه تحلیلگران انقلاب اسلامى ایران در سال 57 را به شگفتى افكنده كه در اظهارات و نوشته‏هاى‏آنان به صراحت و روشنى دیده مى‏شود.

ما از هر زاویه‏اى كه رویدادهاى پس از سال 57 را تحلیل كنیم و حتى در صورتى كه جهت‏گیرى‏ها و روند امور را پس ازپیروزى 22 بهمن سال 57 انحرافى و غلط بدانیم، باز هم چیزى از اهمیت و ارزش این دستاورد كم نمى‏شود و نفس سقوطرژیم پهلوى، هدف عاجل و زودآمدى بود كه تحقق آن را به هیچ‏وجه نمى‏توان انكار كرد. البته گذشت زمان، ممكن است‏توجه بالفعل و برجستگى موضوع را در ذهنیت عمومى جامعه كاهش دهد، ولى در بررسى علمى و واقع‏بینانه موضوع، ازاهمیت آن و نقش حقیقى این رخداد، چیزى كم نمى‏كند. آیا گذشت بیش از دو قرن از انقلاب 1789 فرانسه، مى‏تواند اهمیت‏و نقش شگرف آن را در تحولات بعدى اروپا و جهان، كاهش دهد؟ به فرض كه در ذهنیت عمومى جهانیان این رویدادبرجستگى خود را از دست داده باشد.

براى درك اهمیت این رویداد یعنى سقوط رژیم پهلوى در سال 57 كافى است كه مرورى بر تحولات اجتماعى‏كشورمان از یكصد سال قبل از آن داشته باشیم: نهضت مبارزه با امتیاز تنباكو، نهضت مشروطیت، مبارزات منطقه‏اى و محلى‏با سلطه نوین استعمار انگلیس براى احیاء دستاوردهاى مشروطیت، نهضت ملى شدن صنعت نفت و مبارزات سال‏هاى 39 تا 42، تلاش‏ها و مجاهدت‏هاى گسترده و طاقت‏فرسائى بود كه از حدود سال‏هاى 1260 حدود صد سال قبل از پیروزى‏انقلاب 57 براى محدود كردن سلطه استبدادى و استعمارى حاكم بر كشور ما جریان داشته و هیچكدام

هم نتوانست‏ضربه‏اى اساسى و كارى بر آن وارد سازد. در حقیقت انقلاب اسلامى سال 57 شجره خبیثه‏اى را كه مبارزات پیگیر و نفس‏گیرملت ما براى مقابله با شاخه‏ها و میوه‏هاى تلخ آن سامان یافته بود، از ریشه بركند و رشته‏هاى وابستگى و ذلتى را كه به دست وپاى ملت ما تنیده و تا اعماق حیات اجتماعى آن نفوذ كرده بود، از هم گسست.

یادآورى و تأكید مجدد بر این نكته لازم است كه سقوط رژیم پهلوى با همه اهمیت و نقش‏آفرینى تنها به عنوان »رفع‏مانع« از سر راه فرآیندى تلقى مى‏شود كه مراحل پیش‏گفته را براى نزدیك شدن به آرمان غایى و بلند انقلاب، ممكن‏مى‏سازد. اما براى توفیق این فرآیند، چه دستاوردى تاكنون داشته‏ایم؟

دومین دستاورد اساسى و بنیادى:

استقرار نظام جمهورى اسلامى و تدوین مبناى حقوقى و قانونى حركت ملت ایران یعنى قانون اساسى جمهورى اسلامى‏ایران گام مهم دیگرى بوده است كه مسیر حركت نظام را تعریف كرده و در دو دهه پس از نخستین پیروزى، چارچوب رفتاراجتماعى جامعه ما را تنظیم كرده است. تجربه فراهم آمده از تعاملات سیاسى و اجتماعى دوران پس از انقلاب، براى ملتى كه‏تازه مى‏خواهد خود زمام خویش را در دست داشته باشد و با افت و خیز و آزمون و خطا پس از دوران‏هاى طولانى تحمل‏نظام‏هاى فاسد، استبدادى و وابسته، روى پاى خود بایستد و سرنوشت خود را رقم بزند، دستاورد ارزشمندى است كه نبایدآن را ناچیز شمرد. قبلا اشاره شد كه طى فرآیند رسیدن به آرمان اساسى و نهایى انقلاب اسلامى، كارى ساده و سهل نیست. تعمیق و تثبیت پایه‏هاى اعتقادى به نظام بینشى اسلام، طراحى و تدوین نظام‏هاى كارآمد در عرصه‏هاى مختلف، ایجاد واصلاح ساختار كلان مطلوب، پرورش و رشد نیروى انسانى كارآمد و تدوین برنامه‏هاى عملیاتى متناسب با نیازهاى جامعه وهماهنگى و توازن نیروهاى اجتماعى براى طى این فرآیند، هدفى ارزشمند و دیریاب است.

تحقق عینى این اهداف كلان، بیش از همه به رشد فرهنگى و فكرى جامعه و علم و تجربه مدیریتى در سطوح گوناگون‏اداره‏كنند جامعه و به همدلى، اخلاص، یقین، و خودباورى فردى و جمعى نیاز دارد كه هر اندازه این زمینه‏ها فراهم شود، درروند آن فرآیند، سرعت و پیشرفت بیشترى ملاحظه خواهد شد.

سایر دستاوردها:

علاوه بر این دو دستاورد مهم و بنیادین، انقلاب اسلامى ایران پیامدها و نتایج مبارك دیگرى هم داشته است كه هر كدام‏بنوبه خود، از اهمیت بسیارى برخوردار است.

این پیامدها عبارت است از:

ایجاد امید و نشاط در ملت‏هاى ستمدیده و بخصوص مسلمانان مستضعف و در بند رژیم‏هاى وابسته و استبدادى، براى‏حركت و تلاش و مجاهدت در راه مبارزه با ستمگران و مستكبران.

تغییر و چرخش اساسى در جهت‏گیرى‏ها و سیاست‏هاى اقتصادى، فرهنگى، اجتماعى و سیاسى كشور در راستاى‏استقرار عدالت و تأمین منافع مردم و بخصوص محرومان و نیازمندان.

تأمین استقلال سیاسى در سیاست و روابط خارجى و اعمال حق حاكمیت ملى و قطع طمع استعمارگران و از بین بردن‏نقاط اساسى نفوذ و تأثیرگذارى آنان بخصوص در دستگاه‏ها و مراكز مهم تصمیم‏گیرى و اجرا.

مبارزه با انحطاط و ابتذال فرهنگى و زمینه‏سازى براى رشد استعدادها و ظرفیت‏هاى هنرى و فرهنگى اصیل و ریشه‏دارایرانى اسلامى و احیاء هویت ملى مردم ما.

به فعلیت رساندن بنیه و اقتدار ملت ایران و بسیج آن در جهت دفاع از میهن اسلامى و حیثیت ملى، كه در دوران 8 ساله‏دفاع مقدس برجستگى و نقش خود را نشان داد.

آغاز خودباورى علمى و ورود به مرحله ت ولید دانش به جاى مصرف‏كنندگى محض و تلاش براى جهش علمى درعرصه‏هاى مختلف.

ارائه خدمات اقتصادى و اجتماعى به مناطق و اقشار محروم و فراموش شده جامعه و كاهش جمعیت زیر خط فقر وارتقاى سطح زندگى و رفاه عمومى جامعه، على‏رغم مشكلات و نارسایى‏هاى مادى و مدیریتى كه بطور طبیعى بر اثر تغییرنظام سیاسى رخ مى‏دهد.

ایجاد یك جبهه قدرتمند در مبارزه با یكه‏تازى‏هاى استكبار جهانى به عنوان پشتوانه معنوى و مادى ملت‏هاى آزادیخواه‏و مبارز.

و بالاخره طرح ادعاى پى‏ریزى تمدن نوین مبتنى بر ارزش‏ها و آموزه‏هاى اسلامى با ارائه دیدگاه‏ها و راه‏كارهاى جدید وجذاب براى همه جهانیان، كه نمود سیاسى آن، نظام مردم‏سالار دینى در قالب جمهورى اسلامى است كه در طول 23 سال‏گذشته با تعمیق و ریشه‏دارى خود، كارآیى و كارآمدى خود را در بوته تجربه نشان داده است.

نیم‏نگاهى به آینده:

البته همانگونه كه در آغاز اشاره شد، اهداف انقلاب اسلامى ایران هرگز به این دستاوردها و نتایج محدود نبوده است وبنابراین براى تحقق همه‏جانبه آرمان‏هاى انقلاب، تلاش و مجاهدت و

تدبیر فزاینده و مستمرى لازم است.

قطع پیشرفت بیشتر جامعه ما در جهت تحقق اهداف انقلاب كه همان اهداف و آرمان‏هاى اسلام است مستلزم فراهم‏كردن هر چه بیشتر شرایط آن مى‏باشد. حركتى كه جامعه ما تا امروز داشته است، حاصل و برآیند واقعى مجموعه قوت‏ها وضعف‏هاى جامعه ما است. بدیهى است ملتى كه پس از طى دوران‏هاى طولانى حاكمیت استبداد و نفوذ استعمار، اكنون راه‏ناآزموده اداره امور و حاكمیت بر سرنوشت اجتماعى خود را تجربه مى‏كند، نمى‏تواند بدون افت و خیز، و مبراى از هیچ خطاو كاستى، به اهداف خود نزدیك شود. بخصوص ملت ما كه به دلیل پایبندى به اصول اساسى اسلام و آرمان‏هاى انقلاب‏اسلامى، هرگز نخواسته است بیراهه‏هاى ساده و آسان را بر راه درست ولى دشوار و اصیل خود ترجیح دهد و یا اهداف خودرا بخاطر فشارها و توطئه‏هاى استعمارى قدرت‏هاى بزرگ، قربانى نماید. درستى راه حق، با گذشت زمان روشن‏تر مى‏شود وتجربه‏هاى اندوخته شده همراه با اندیشه‏هاى صیقل خورده و شفاف اسلام ناب محمدى )ص( و ریشه‏هاى استحكام یافته‏نظام مردم‏سالار برآمده از متن انقلاب اسلامى، راه آینده را روشن‏تر و مطمئن‏تر مى‏سازد و سرعت حركت را افزایش‏مى‏دهد. البته این گمان خام و ساده‏لوحانه‏اى است كه جامعه‏اى بدون مشكل و چالش را در زمان غیبت »یار«، انتظار بریم، ولى آنچه مهم است نزدیك شدن به اهداف و آرمان‏ها، و توفیق روزافزون جامعه براى ایفاى وظایف و مسئولیت‏هایى است‏كه به آماده شدن جان و جهان، براى پذیرش »دولت یار« و حضور در دوران ظهور مى‏انجامد كه انتظار حقیقى نیزهمین است 5

پایان كلام:

آنچه پشتوانه استمرار و تعمیق و تعالى این حركت بنیادین است، ظرفیت نامحدود »اسلام« و منابع عمیق و غنى اسلامى ونیز استعداد و شایستگى‏هاى نسل جدیدى است كه با دلبستگى به این آرمان‏ها و با آمادگى مضاعفى نسبت به نسل انقلاب، كمر همت براى تكمیل و تكامل انقلاب بسته و در عرصه تحولات جامعه، حاضر و نقش‏آفرین است.

هر نسلى به رسالت و مسئولیت خود باید بیاندیشد و حاصل تلاش خود را بر پایه‏هاى استوار پیشین بیافزاید و كاستى‏ها وخلاها را در حد ظرفیت خود جبران كند تا جامعه سیر تكاملى خود را طى نماید:

((تلك امه قد خلت لها ما كسبت و لكم ما كسبتم)) 6

منابع و ماخذ  براى مطالعه بیشتر

1. محمدباقر حشمت‏زاده، چارچوبى براى تحلیل و شناخت انقلاب اسلامى در ایران، مؤسسه فرهنگى دانش واندیشه معاصر، تهران، 1378.

2. نیكى آركدى، ریشه‏هاى انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهى، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، تهران، 1375.

3. على ذوعلم، انقلاب و ارزش‏ها، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، تهران، 1379.

4. على ذوعلم )به كوشش(، جرعه جارى )مجموعه مقالات(، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، تهران، 1377.

5. نعمت‏الله باوند

(به نقل از سایت كانون اندیشه جوان)





نوع مطلب :
برچسب ها :

ارسال شده در تاریخ : پنجشنبه 15 بهمن 1388 :: توسط : یداله
درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ: یداله
منوی اصلی
آرشیو مطالب
مطالب اخیر
نویسندگان
پیوندهای روزانه
صفحات جانبی
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
جستجو